Het Balatonmeer is na Boedapest de belangrijkste bestemming van Hongarije en voor Nederlandse vakantiegangers waarschijnlijk zelfs de eerste. Het is met bijna zeshonderd vierkante kilometer het grootste meer van Midden-Europa, achtenzeventig kilometer lang en op zijn breedst veertien kilometer, maar tegelijk opvallend ondiep: gemiddeld iets meer dan drie meter en alleen bij Tihany loopt het tot ruim twaalf meter. Die geringe diepte bepaalt bijna alles wat je er meemaakt. Het water warmt in het voorjaar snel op en zit in juli en augustus rond de vijfentwintig graden, warmer dan de Middellandse Zee in dezelfde weken. Kinderen kunnen op veel plekken tientallen meters de oever af lopen voordat het tot hun middel komt, en er is geen eb en vloed en geen onderstroom. Datzelfde ondiepe water koelt in het najaar ook weer snel af en kan bij harde wind binnen een half uur veranderen in een korte, steile golfslag.
Het Balatonmeer bezoeken
De noordoever en de zuidoever
Het meer heeft twee gezichten en het loont om vooraf te bedenken welke van de twee bij je past. De noordoever is de rustige, groene kant. Hier lopen de vulkanische heuvels van het Nationaal Park Balaton-Hooglanden tot vlak bij het water, staan de wijngaarden op de zuidhellingen en liggen dorpen als Balatonfüred, Tihany, Badacsony en Szigliget. Het water wordt hier sneller diep, wat prettiger zwemmen is voor volwassenen. De zuidoever is vlak, zonnig en veel drukker. Het water blijft er lang ondiep, wat de kant maakt voor gezinnen met kleine kinderen, en hier liggen de grote badplaatsen met Siófok als bekendste. Siófok is ook het uitgaanscentrum van het meer, met strandbars en clubs die tot diep in de nacht doorgaan. Wil je allebei, dan is de veerboot tussen Szántód op de zuidoever en Tihany-rév op de noordoever de kortste verbinding: op het smalste punt van het meer vaar je in ongeveer een kwartier over, met auto, fiets of te voet.
Het schiereiland Tihany
Tihany steekt vanaf de noordoever bijna vijf kilometer het meer in en versmalt het Balatonmeer daar tot een strook van nog geen anderhalve kilometer. Het hele schiereiland is beschermd natuurgebied, het eerste van Hongarije, en het ligt op een oude vulkanische ondergrond met twee kratermeren erop. Op de hoogste rug staat de abdij van Tihany, gesticht in 1055 en van verre herkenbaar aan de twee witte torens met hun uivormige spitsen. De stichtingsoorkonde van die abdij is het oudste bewaarde document waarin Hongaarse woorden voorkomen, wat het stuk voor Hongaren tot een nationaal erfstuk maakt. Rondom de abdij liggen kronkelende straatjes met witgekalkte huizen van tufsteen en rieten daken. Kom je in juni of begin juli, dan staan de lavendelvelden van het schiereiland in bloei; er is dan ook een lavendelfestival. Van het uitzichtpunt bij de abdij kijk je over het smalste stuk van het meer, precies waar de veerboot naar Szántód oversteekt.
Wijn van de vulkanische heuvels
De noordkant van het Balatonmeer is wijnland en dat is geen toeval. Miljoenen jaren geleden lag hier een reeks vulkanen; wat ervan over is zijn de kenmerkende afgeplatte kegels die overal boven de vlakte uitsteken, met de Badacsony als bekendste. De bodem is basalt en vulkanische as, de hellingen liggen op het zuiden en het meer weerkaatst het licht en houdt de warmte vast. Dat levert witte wijnen op met veel mineraliteit, waarvan de olaszrizling en de kéknyelű de bekendste zijn. De kéknyelű groeit vrijwel alleen op de Badacsony en is zeldzaam: de druif bestuift zichzelf slecht en heeft een tweede ras naast zich nodig. Rond Badacsony, Szigliget en Köveskál kun je in de zomer van de ene wijnkelder naar de volgende lopen, vaak met uitzicht over het meer. Veel kelders schenken alleen hun eigen wijn en serveren er brood met spek of een schaal kaas bij. Reken erop dat er niet overal met kaart betaald kan worden.
Rond het meer met de fiets
De Balatoni Bringakörút loopt in een lus van ruim tweehonderd kilometer om het hele meer heen en is een van de best onderhouden fietsroutes van Midden-Europa. Het grootste deel ligt op vrijliggende paden of op rustige weggetjes, en omdat het rond een meer gaat is het profiel vrijwel vlak; alleen op de noordoever moet je bij Tihany en Badacsony even klimmen. Wie de hele ronde wil rijden doet er ontspannen vier tot vijf dagen over, met overnachtingen in de badplaatsen onderweg. Een kortere variant is de zuidoever heen en met de veerboot vanaf Szántód terug, of andersom. Fietsen huren kan in vrijwel elke badplaats en veel hotels en campings hebben eigen fietsen staan. De treinen rond het meer nemen fietsen mee, wat handig is als het weer omslaat of als je een stuk wilt overslaan. Neem in juli en augustus genoeg water mee: tussen de dorpen door is er op de zuidoever weinig schaduw.
Keszthely, Hévíz en de westkant
Aan de westpunt van het meer ligt Keszthely, met ongeveer twintigduizend inwoners de grootste plaats aan die kant en het culturele zwaartepunt van het meer. Het Festetics-paleis met zijn 101 vertrekken staat er, met de Helikonbibliotheek van ruim tachtigduizend banden, de enige adellijke privéverzameling van Hongarije die compleet bewaard is gebleven. In de muziekzaal worden nog steeds concerten gegeven. Een paar kilometer landinwaarts ligt Hévíz, waar de Hévízi-tó het grootste natuurlijke thermaalmeer van Europa is waarin je kunt zwemmen. Het water komt uit een bron op achtendertig meter diepte, stroomt met ongeveer vijfhonderd liter per seconde naar boven en zakt zelfs midden in de winter niet onder de vierentwintig graden. In de zomer loopt het op tot zevenendertig. Er wordt het hele jaar door gebaad, ook als er sneeuw ligt en er damp boven het water hangt.
Wanneer ga je en waar slaap je
Het zwemseizoen aan het Balatonmeer loopt ruwweg van half juni tot half september; dan is het water twintig graden of meer. Juli en augustus zijn het warmst, met vijfentwintig graden in het water, maar ook het drukst en het duurst. De eerste helft van september is de aangenaamste periode: het water is nog eenentwintig graden terwijl de Hongaarse schoolvakantie voorbij is en de campings weer ruimte hebben. Mei en de tweede helft van september zijn te koel om lang te zwemmen maar ideaal om te fietsen of de wijnkelders langs te gaan. Meer over de temperaturen per maand staat op de pagina over het weer en de beste reistijd.
Overnachten kan in vrijwel elke vorm. Rond het meer liggen tientallen campings, veel ervan direct aan het water met een eigen strandje, en dat is van oudsher de manier waarop Nederlanders hier komen. Daarnaast zijn er pensions, appartementen en steeds meer vakantiehuizen met een eigen zwembad. Grote hotelketens vind je vooral in Siófok, Balatonfüred en Hévíz. Boek voor juli en augustus ruim op tijd, want de goede plekken aan het water zijn in het voorjaar al vergeven.
Praktisch: er komen en er rondkomen
De meeste Nederlanders komen met de auto naar het Balatonmeer. Vanuit Nederland is het tussen de dertienhonderd en vijftienhonderd kilometer, dus reken op een lange dag of een tussenstop in Duitsland of Oostenrijk. Voor de Hongaarse snelwegen heb je een e-matrica nodig, het elektronische vignet dat aan je kenteken hangt; hoe dat werkt en wat het kost staat op de pagina over het vervoer in en naar Hongarije. Vliegen kan ook: vanaf Boedapest rijd je in ongeveer anderhalf uur naar de oostpunt van het meer. Het kleine Hévíz-Balaton Airport bij Sármellék ligt dichterbij maar heeft geen verbinding met Nederland.
Rond het meer zelf hoef je niet per se een auto te hebben. Er loopt aan beide oevers een spoorlijn met stations in vrijwel elke badplaats, in de zomer varen er lijnboten tussen de grotere plaatsen, en de fietsroute verbindt alles met elkaar. Een auto is vooral handig als je de wijndorpen in de heuvels wilt bezoeken of een dagtrip naar Boedapest of naar de bezienswaardigheden verderop in het land wilt maken.
Zwemmen, watersport en de stormwaarschuwing
Zwemmen doe je aan het Balatonmeer meestal vanaf een strand, en die zijn hier bijna allemaal aangelegd: een grasveld met bomen, een betonnen of houten instap en vaak een afgezet ondiep gedeelte voor kinderen. Op veel plekken betaal je een kleine toegangsprijs, waarvoor je dan ook kleedhokjes, douches en een ligweide krijgt. Er zijn daarnaast vrij toegankelijke stukken oever, herkenbaar aan het riet en de smallere paden ernaartoe. Motorboten zijn op het hele meer verboden, wat het water opvallend rustig en schoon houdt; zeilen, surfen en suppen zijn juist erg populair en er zijn overal verhuurpunten.
Houd wel rekening met het weer, want het ondiepe water reageert snel. Bij een naderende bui kan er binnen een half uur een korte, steile golfslag ontstaan. Daarom staat er rond het hele meer een waarschuwingssysteem met gele zwaailichten. Flitsen die dertig keer per minuut, dan geldt een eerstegraads waarschuwing en mag je niet verder dan vijfhonderd meter uit de oever. Flitsen ze zestig keer per minuut, dan is zwemmen helemaal verboden. Neem dat serieus: het meer is ondiep, maar bij storm ook onvoorspelbaar.
Uitstapjes vanaf het meer
Regent het een dag, of wil je gewoon iets anders dan water, dan liggen er genoeg uitstapjes binnen een uur rijden. Veszprém, de stad op vijf heuvels met haar kasteelkwartier en de elfde-eeuwse Sint-Michielskathedraal, ligt vlak achter de noordoever. Verderop naar het westen ligt het stadje Sümeg met een van de best bewaarde burchten van Hongarije op een kalksteenheuvel, waar in de zomer ridderspelen worden gehouden. Aan de zuidkant kun je naar Kaposvár of naar de barokke binnenstad van Pécs, al is dat laatste met ruim honderd kilometer een echte dagtrip. Boedapest is vanaf de oostpunt van het meer in anderhalf uur te bereiken en is prima op een dag te doen, zeker met de trein vanaf Siófok of Balatonfüred. Wie meer wil weten over de plaatsen in de omgeving vindt die op de pagina over de steden en dorpen in Hongarije.
Veelgestelde vragen over het Balatonmeer
-
Hoe groot en hoe diep is het Balatonmeer?
Het meer is achtenzeventig kilometer lang, op zijn breedst veertien kilometer en beslaat bijna zeshonderd vierkante kilometer. Het is gemiddeld iets meer dan drie meter diep en alleen bij Tihany loopt het tot ruim twaalf meter.
-
Hoe warm wordt het water van het Balatonmeer?
In juli en augustus rond de vijfentwintig graden, in juni tweeentwintig en in september nog eenentwintig. Door de geringe diepte kan het tijdens een hittegolf oplopen tot zevenentwintig of achtentwintig graden.
-
Wat is het verschil tussen de noordoever en de zuidoever?
De noordoever is groen en rustig, met vulkanische heuvels, wijngaarden en dorpen als Tihany en Badacsony, en het water wordt er sneller diep. De zuidoever is vlak, zonnig en drukker, met lang ondiep water en grote badplaatsen als Siofok.
-
Vaart er een veerboot over het Balatonmeer?
Ja, tussen Szantod op de zuidoever en Tihany-rev op de noordoever. Op het smalste punt van het meer duurt de overtocht ongeveer een kwartier, en je kunt er met de auto, de fiets of te voet op.
-
Hoe lang is de fietsroute rond het Balatonmeer?
De Balatoni Bringakorut is een lus van ruim tweehonderd kilometer om het hele meer heen. Ontspannen fietsend doe je er vier tot vijf dagen over. Het profiel is vrijwel vlak, alleen bij Tihany en Badacsony klim je even.
-
Mag je varen met een motorboot op het Balatonmeer?
Nee, motorboten zijn op het hele meer verboden. Daardoor blijft het water rustig en schoon. Zeilen, surfen en suppen zijn juist erg populair.
-
Wat betekenen de gele flitslampen langs de oever?
Dat is het stormwaarschuwingssysteem. Dertig flitsen per minuut betekent dat je niet verder dan vijfhonderd meter uit de oever mag zwemmen; zestig flitsen per minuut betekent dat zwemmen helemaal verboden is.
-
Wat is de beste tijd voor een vakantie aan het Balatonmeer?
Het zwemseizoen loopt van half juni tot half september. Juli en augustus zijn het warmst maar ook het drukst en het duurst. De eerste helft van september combineert warm water met rust, want de Hongaarse schoolvakantie is dan voorbij.